Almere 2030 - Structuurvisie

Almere 2.0: Een veelvoud van unieke woon-en werkmilieus

25-06-2009

Het Almeerse college van B en W presenteerde 26 juni 2009 de Concept Structuurvisie Almere 2.0. Samen met stedenbouwkundige Winy Maas van MVRDV, heeft de gemeente Almere de Concept Structuurvisie ontwikkeld. Dit toekomstbeeld beschrijft de kwalitatieve en kwantitatieve verdubbeling van de stad. De Structuurvisie bestaat uit vier verschillende gebiedsontwikkelingen, geschakeerd langs de ‘Schaalsprongas’.

In Almere IJland worden stad en natuur gecombineerd: een unieke waterstad in het IJmeer. Er ontstaat een klein Venetië. Almere Pampus wordt een stadsdeel met hoogstedelijke woonmilieus, sterk georiënteerd op het omliggende water. Een derde interventie is de ontwikkeling van een nieuw centrum. Almere Centrum verbindt het huidige, moderne Stadshart met een autonome snelweglocatie. In het oosten van Almere is ruimte voor wonen en werken in een landschappelijke omgeving. Almere Oosterwold biedt kansen voor organische stedenbouw, ingevuld door de mensen zelf. De gebieden langs de Schaalsprongas worden verbonden door de IJmeerlijn en Stichtselijn. Dit zijn de dragers van deze metropolitane ontwikkeling.

De Concept Structuurvisie is opgesteld in antwoord op de vraag die het Rijk in 2007 – in het contract Randstad Urgent – stelde: kan Almere groeien met 60.000 woningen en 100.000 arbeidsplaatsen, om zo de internationale concurrentiepositie van de Randstad te versterken en waardevolle natuurgebieden als het Groene Hart, de Utrechtse Heuvelrug en Waterland te ontzien?

“De Structuurvisie is meer dan een stedenbouwkundig plan”, zegt Adri Duivesteijn, wethouder Ruimtelijke Ordening en Wonen in Almere. “De Structuurvisie beschrijft ook hoe Almere zich op economisch, cultureel, sociaal en maatschappelijk gebied kan ontwikkelen. De Schaalsprong van Almere is dan ook geen kwantitatieve opgave. Hoewel de cijfers indrukwekkend zijn - 60.000 woningen staat gelijk aan een stad ter grootte van Nijmegen of Den Bosch - gaat het met name om het toevoegen van nieuwe kwaliteiten. Voor de stad zelf, en de noordelijke Randstad. Dát is de inzet van de Structuurvisie: Almere levert graag een bijdrage aan het oude land, maar moet tegelijkertijd de kans krijgen zich te ontwikkelen tot een ecologisch, sociaal en economisch duurzame stad.”

Schaalsprongas
Waar Almere ruim dertig jaar terug slechts een lege polder was, is het nu een stad waar ruim 185.000 mensen wonen, werken, sporten, winkelen en uitgaan. De huidige ontwerpopgave is dan ook wezenlijk anders dan enkele decennia terug. Het uitgangspunt blijft echter hetzelfde; Almere blíjft een suburbane meerkernenstad. Tegelijkertijd worden er op verschillende locaties nieuwe en onderscheidende kwaliteiten toegevoegd.

De visie bestaat uit vier majeure interventies langs de Schaalsprongas. Deze as start letterlijk ín de kern van de metropoolregio Amsterdam - de as sluit aan op de Zuidas - en maakt via de IJmeerlijn de stap naar Almere. Middelpunt van de dubbelstad Amsterdam/Almere is Almere IJland. Dit IJland vormt een ‘stepping stone’ tussen de twee steden, en zorgt voor een verdergaande fysieke, economische en culturele verbinding. De as loopt verder naar een stedelijk Almere Pampus, via Almere Centrum naar een landelijk Almere Oosterwold. Dit laatste stadsdeel is verbonden met de Utrechtse regio.

Almere IJland
Almere IJland komt voort uit een unieke kans die ontstaat door de combinatie van twee noodzakelijke ingrepen: de aanleg van een IJmeerlijn en het ecologisch herstel van het Markermeer en IJmeer. Deze interventies leiden samen tot de mogelijkheid om nieuwe, waterrijke woon- en werkmilieus aan de stad en de metropool toe te voegen. Samen met Anne Bliek, gedeputeerde Ruimtelijke Ordening in de Provincie Flevoland en Maarten van Poelgeest, wethouder Ruimtelijke Ordening in Amsterdam, is onderzocht hoe deze kans optimaal kan worden benut. Almere IJland vormt een synthese van belangen: het verankert Almere in de metropoolregio Amsterdam, draagt bij aan het ecologisch herstel van het Markermeer en IJmeer, biedt ruimte voor natuurrecreatie en creëert een uniek woonmilieu in en aan het water.

Een ontwerpteam dat, naast Winy Maas, bestaat uit architect en één van de geestelijk vaders van de cradle-to-cradle filosofie William McDonough en landschapsarchitect Adriaan Geuze van West 8, ontwikkelde Almere IJland; een buitendijkse ontwikkeling in de traditie van de Zuiderzeewerken, gecombineerd met 21eeeuwse inzichten op het gebied van integrale en duurzame gebiedsontwikkeling. Het eiland, met daarop een halte van de IJmeerlijn, biedt ruimte voor 5.000 tot 10.000 woningen, diverse vormen van werkgelegenheid en grootstedelijke voorzieningen. Eco-effectiviteit en de cradle-to-cradle benadering liggen aan de basis van het ontwerp. Almere IJland wordt een aangenaam, veilig en gezond stadsdeel, met schoon water, een schone bodem en schone energie.

Almere IJland heeft de potentie uit te groeien tot een waterstad met internationale allure. Het is een gebied dat zich wereldwijd op de kaart kan zetten, bijvoorbeeld als locatie voor het Olympisch Dorp voor de Spelen in 2028.

Almere Pampus
Almere Pampus biedt plaats aan circa 20.000 woningen. De woon- en werkmilieus zijn georiënteerd op het water. Almere Pampus krijgt een metropolitaan karakter, met - voor Almeerse begrippen - hoge stedelijke dichtheden. De huidige werkhaven wordt een aantrekkelijke buitenhaven voor grootschalige waterrecreatie in combinatie met drijvend wonen. Er komt een station voor de IJmeerlijn, en de kustlijn wordt een levendige boulevard.

Almere Centrum
Almere Centrum vormt op termijn het culturele en economische hart van de stad. Het ligt op het kruispunt van de A6 en Flevolijn, en de nieuwe Schaalsprongas. Het Stadshart wordt uitgebreid en het stationsgebied wordt opgewaardeerd. De A6 wordt op maaiveld gebracht, waardoor de mogelijkheid ontstaat de snelweg op termijn te overkluizen. Daardoor ontstaat een unieke ontwikkellocatie voor 2.000 tot 5.000 woningen, werklocaties en centrumontwikkelingen. Het Weerwater krijgt daarmee een centrale plek in de stad, met een dynamisch Stadshart aan de ene zijde, en een autonome snelweglocatie aan de overzijde van het Weerwater.

Almere Oosterwold
Almere Oosterwold is, door de A27 en Stichtselijn, primair georiënteerd op de Utrechtse regio. Naast de kern Almere Hout, die momenteel wordt ontwikkeld, biedt Almere Oosterwold ruimte voor 15.000 tot 18.000 woningen, een gemengd bedrijvenpark met grootschalige detailhandel en enkele reservelocaties voor toekomstige stedelijke ontwikkelingen. Oosterwold krijgt vorm langs de lijn van organische stedenbouw. De invulling van Oosterwold wordt niet vooraf vastgelegd; de tijd en de nieuwe bewoners bepalen hoe dit stadsdeel vorm krijgt.

De Concept Structuurvisie Almere 2.0 is geen blauwdruk. Het is een flexibele ontwikkelingsstrategie, en de plannen zijn illustratief. De komende twintig tot dertig jaar zijn meerdere uitwerkingen mogelijk. Duivesteijn: “Dit is ook de kracht van het plan. De Structuurvisie is van vergelijkbare kwaliteit als het oorspronkelijke stedenbouwkundig ontwerp. Het vormt een raamwerk, dat in de toekomst door de mensen zélf kan worden ingevuld. Door ons nu niet vast te leggen, creëren wij de mogelijkheid in te spelen op kansen die zich in de toekomst zullen voordoen.”

Cruciale ingrepen
Almere is bereid de problemen van het oude land op te lossen, maar slechts als de overheid Almere de mogelijkheid biedt uit te groeien tot een volwaardige stad. De Concept Structuurvisie Almere 2.0 bewijst dat dit mogelijk is. Als Almere zich volgens de opgestelde plannen ontwikkelt, wordt het een ecologisch, sociaal en economisch duurzame stad.

Om de vandaag gepresenteerde weg te kunnen bewandelen, is een aantal ingrepen cruciaal. Een essentiële voorwaarde voor de groei is een robuuste verbinding met de metropoolregio Amsterdam. Doordat de Markerwaard niet is aangelegd, is Almere nooit adequaat verbonden met de hoofdstad. Een stad met 350.000 inwoners heeft echter recht op een goede ontsluiting. De A6 en Flevolijn zijn niet voldoende; nu al staan mensen in de file en zitten de treinen vol. De aanleg van een IJmeerlijn is noodzakelijk. Duivesteijn: “Of het nu een brug of een tunnel is, feit is dat Almere moet worden verankerd in de regio. Een fysieke verbinding brengt Amsterdam en Almere ook gevoelsmatig dichter bij elkaar. Almere IJland wordt als het ware IJburg III. Het geeft daarmee invulling aan de ambitie een dubbelstad te vormen.” Een andere voorwaarde voor een succesvolle Schaalsprong, is het vergroten van de diversiteit. Het is voor een stad met 350.000 inwoners noodzakelijk om de eenzijdigheid te doorbreken, en nieuwe, onderscheidende woon- en werkmilieus toe te voegen. Dit draagt tevens bij aan de internationale concurrentiepositie van de metropool. De ontwikkeling van Almere IJland, Almere Pampus, Almere Centrum en Almere Oosterwold dragen daar aan bij. Ook de vestiging van universitair of hoger onderwijs is onontbeerlijk; op deze manier zal Almere meer studenten en hoger opgeleiden blijvend aan zich binden.

Vervolg
De Concept Structuurvisie Almere 2.0 wordt vandaag overhandigd aan ministers Jacqueline Cramer van VROM en Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat. De Structuurvisie vormt de basis van de gesprekken die Almere met het Rijk zal voeren. Deze gesprekken moeten leiden tot een Integraal Afspraken Kader, waarin afspraken over de groei van Almere worden vastgelegd. Dit IAK wordt op 9 oktober ter besluitvorming aan de ministerraad voorgelegd.